Nowoczesna technologia w służbie farmacji. Robot wspiera pracę szpitalnej apteki

Uruchomienie robota w Pracowni Leku Cytostatycznego Apteki Szpitalnej WSZ w Elblągu to ważny etap w rozwoju automatyzacji procesu przygotowywania leków dla pacjentów onkologicznych. Nowoczesne urządzenie wspiera farmaceutów w ich codziennej pracy, przejmując część czynności związanych z przygotowywaniem indywidualnych dawek leków dla pacjentów. Robotyzacja pozwala zwiększyć precyzję i sprawność całego procesu.

O wykorzystaniu nowych technologii rozmawiamy z Sebastianem Sobskim, kierownikiem Apteki Szpitalnej i Zuzanną Piekarską, kierownikiem Pracowni Leku Cytostatycznego.

- W jaki sposób robotyzacja przygotowania leków zmieniła pracę apteki i funkcjonowanie szpitala?

Sebastian Sobski: Urządzenie, które trafiło do naszej apteki, to specjalistyczny robot przeznaczony do przygotowywania leków cytostatycznych w indywidualnych dawkach dla pacjentów. Jego głównym zadaniem jest odciążenie personelu od części czynności manualnych związanych z przygotowywaniem leków. Robot pozwala również zwiększyć możliwości produkcyjne Pracowni Leku Cytostatycznego. Dzięki temu zyskaliśmy dodatkowe stanowisko pracy bez konieczności zwiększania zatrudnienia. Urządzenie samodzielnie realizuje cały proces przygotowania preparatu – od początku do końca – na podstawie zlecenia wcześniej zweryfikowanego i zatwierdzonego przez magistra farmacji oraz przy wykorzystaniu przekazanych do produkcji leków i materiałów.

- Jak zbudowany jest robot i jak się go obsługuje?

Zuzanna Piekarska: Robot podzielony jest na dwie komory – jedną dla załadunku leków i odbioru gotowych preparatów (tzw. komora karuzeli) oraz drugą zawierającą ramię, będącą sercem urządzenia. To właśnie tam zachodzi właściwy proces produkcji leku. Za pomocą wspomnianego ramienia robot podnosi odpowiednią fiolkę z lekiem, umieszcza na wadze, pobiera ściśle określoną ilość leku do strzykawki i dostrzykuje do worka z płynem infuzyjnym. Po wszystkim ponownie waży wykonany preparat i wydaje go farmaceucie. Warto zaznaczyć, że cała produkcja prowadzona jest w warunkach zamkniętych wewnątrz robota. Niewykorzystane leki pozostają w urządzeniu do kolejnego użycia lub wyładowania. Oczywiście nad całym procesem przygotowania leku czuwa farmaceuta. Każde zlecenie oraz jego wykonanie jest weryfikowane przez fachowego pracownika Pracowni. Pomaga nam w tym również specjalne oprogramowanie robota, służące m. in. przypisaniu do produkcji konkretnych serii produktów leczniczych dzięki czemu całość wykonania leku jest szczegółowo monitorowana. Bezpośrednia komunikacja z maszyną podczas bieżącej pracy odbywa się za pomocą monitora, który informuje operatora o etapach produkcji jak również reaguje na zadane polecenia.

- Jak wyglądały szkolenia przygotowujące personel do obsługi robota?

Zuzanna Piekarska: Szkolenie trwało dwa tygodnie i było prowadzone przez specjalistę z Włoch, reprezentującego producenta urządzenia, oraz pracowników firmy, która dostarczyła robota do naszego szpitala. Pierwszy etap obejmował zapoznanie się z budową urządzenia, zasadami jego działania oraz obsługą oprogramowania. Następnie przeszliśmy do części praktycznej, czyli pracy z konkretnymi zleceniami i przygotowywania leków. Dzięki temu mogliśmy krok po kroku poznać cały proces i przygotować się do samodzielnej pracy z urządzeniem.

- W jaki sposób na wprowadzeniu robota skorzystają pacjenci?

Sebastian Sobski: Najważniejszą korzyścią dla pacjentów jest zwiększenie możliwości przygotowywania leków przez aptekę. Jednym z głównych celów zakupu robota było właśnie zwiększenie wydajności Pracowni Leku Cytostatycznego. Dzięki automatyzacji części procesu możemy sprawniej przygotowywać indywidualne dawki leków i szybciej przekazywać je na oddziały. W praktyce może to oznaczać krótszy czas oczekiwania pacjenta na przygotowanie leku i sprawniejszą realizację zaplanowanego leczenia. Robot nie zastępuje przy tym farmaceuty – proces nadal pozostaje pod kontrolą wykwalifikowanego personelu, a każde zlecenie przed rozpoczęciem produkcji jest weryfikowane i zatwierdzane przez magistra farmacji. Urządzenie przejmuje natomiast część powtarzalnych czynności związanych z samym przygotowaniem preparatu.

Zuzanna Piekarska: Największą zaletą produkcji leków cytostatycznych z użyciem robota jest dodatkowa kontrola wykonania w postaci wagi – ważona jest fiolka z lekiem zarówno przed, jak i po pobraniu leku oraz worek z płynem infuzyjnym przed i po dodaniu leku, jako cały preparat. Jest to dodatkowa pomoc dla farmaceuty przygotowującego leki. W przypadku produkcji objętościowej dodatkowa weryfikacja wagowa nie zawsze jest możliwa. Dodatkowo robot zapewnia szczegółowe monitorowanie każdego składnika wykonywanego leku poprzez skanowanie indywidualnych kodów kreskowych płynów infuzyjnych oraz wykorzystanie do produkcji ściśle określonych serii produktów leczniczych. Zapewnia to dodatkowy element kontroli towarzyszący farmaceucie. Pozwala również częściowo odciążyć personel Pracowni, który równolegle z urządzeniem wykonuje kolejne zlecenia – pozwala to wykonać większą ilość preparatów w tym samym czasie.

- Czy wdrożenie do pracy robota było dużym wyzwaniem? Jak długo urządzenie pracuje w szpitalnej aptece i jak wpłynęło na jej funkcjonowanie?

Sebastian Sobski: Urządzenie odebraliśmy pod koniec maja 2026 roku i od tego czasu jest ono stopniowo wdrażane do bieżącej pracy Pracowni Leku Cytostatycznego. Sukcesywnie zwiększamy liczbę preparatów przygotowywanych z jego wykorzystaniem, ponieważ właśnie na tym polega idea robotyzacji i automatyzacji tego procesu. Każda innowacja wiąże się z pewnym wyzwaniem. Wprowadzenie nowego urządzenia wymaga od nas nie tylko zdobycia nowych umiejętności, ale również przyjrzenia się dotychczasowej organizacji pracy. Niektóre procesy muszą zostać odpowiednio zmodyfikowane i dostosowane do pracy z robotem. Jest to więc proces, który wymaga czasu, ale jednocześnie daje nam nowe możliwości rozwoju pracowni.

Aleksandra Szymańska